in , , ,

Uçurtmalardan çıkan müzik sesleri

ARP, en eski telli çalgılardan biridir. Bir yayla ok atılırken gerilip bırakılan yay kirişi bir tınlama sesi çıkarır. Arpın atası olan ilkel çalgıların bundan esinlenerek yapıldığı sanıl­maktadır. Tek telli olan yaya değişik uzunluk­larda teller ekleyip onların gerginlikleriyle oynayarak değişik perdelerden sesler çıkarıla­biliyordu. Sonraları sesi yükseltmek için, tınlamaya elverişli bir gövde (tını kutusu) ekle­nince gerçek bir çalgı yapılmış oldu.

Bundan geliştirilen ilk çalgılardan biri lirdi. Yunanlılar ve Romalılar, çok yaygın olarak kullandıkları liri tanrı Apollon’un boş bir kaplumbağa kabuğuna teller takarak yaptığı­na inanıyorlardı. 14. ve 15. yüzyıllarda çok tutulan bir başka benzer çalgı da psalterion adını taşıyordu. Parmakla ya da yayla çalınabilen bu çalgı, Türk müziğinde kullanılan kanun ve santura çok benzerdi. Kanun, par­maklara takılan iki mızrapla telleri çekilerek, santur ise tellerine iki küçük çubukla vurula­rak çalınır. Batı müziğinde kullanılan zither de psalteriona çok benzeyen bir çalgıdır.
Arp, Galler’de ve İrlanda’da eskiçağlardan beri çalınır. Eski Gal prenslerinin saraylann-daki görevliler arasında arp çalan ozanlar var­dı. Geleneksel İrlanda kültüründe arpın taşı­dığı önem, günümüzdeki İrlanda metal para­larının ön yüzünde bir arp resmi bulunmasın­dan da bellidir. İrlanda halk müziğinde şarkı­cıya eşlik etmek için, Kelt arpı denen küçük bir arp çok sık kullanılır.
Orkestralarda kullanılan, dik konumda tu­tulan çift hareketli arp, çağdaş orkestra çalgı­ları arasında telleri yalnızca parmakla çekile­rek çalınan tek çalgıdır. Çift hareketli arpın 47 teli, yedi pedalı vardır. Pedalların yardı mıyla tellerin sesleri değiştirilebilir ve değişik tonlarda müzik yapılabilir. Bu yedi pedalın her biri üç ayn konuma getirilebilir. Böylece, örneğin bütün soller sol diyez ya da sol bemo­le kaydırılabilir. Telleri birbirinden ayırabil­mek için her notaya değişik bir renk verilir; örneğin do telleri kırmızı, fa telleri siyah, mor ya da koyu mavi renktedir.
Arp pahalı bir çalgıdır. Çalınması çok güç olmayan bu çalgıda piyanistler yaklaşık bir yılda ustalaşabilirler. Arp, orkestra ve oda müziğinde kullanıldığı gibi solo (tek başına) da çalınabilir. Claude Debussy ve Maurice Ravel başta olmak üzere Fransız bestecüer arp için çok güzel parçalar bestelemiştir.

Telli sazların çok geliştirilmiş biçimi olan bu arp orkestra çalgısı olarak kullanılır.

Aiolos Arpı (Yel Arpı)
Rüzgârlı bir günde yolda yürürken, arada bir elektrik tellerinden gelen ve bir müziği andı­ran sesler duyarsınız. Bunun nedeni rüzgârın telleri titreştirmesi ve müzikal sesler üretmesidir.
Adını Yunan rüzgâr tanrısı Aiolos’tan alan Aiolos arpı, bu seslerden esinlenilerek yapıl­mıştır. Bu arp, üzerine farklı kalınlıklarda 10-12 tel gerilmiş olan, boyu 1 metreye yakın dikdörtgen prizma biçiminde bir kutudur. Bütün teller aynı notayı verecek biçimde akort edilmiştir. Rüzgâr alabileceği bir ağaca bağlandığında ya da bir pencere kenarına konulduğunda teller titreşerek akoru sürekli değişen ve önceden düzenlenmemiş müzikal sesler çıkarır. Esen rüzgâr, tellerin akort edildiği notanın armonik seslerini verir; ama teller farklı kalınlıklarda olduğu için değişik armonik sesler duyulur. Tellerin gerili olduğu kutu, tını kutusu gibi iş görerek tellerden çıkan sesleri büyütür.
Aiolos arpının çok eski bir çalgı olduğu düşünülür; ama bugünkü biçimiyle 16. yüzyı­lın sonlarında yapılmış, 19 yüzyılda çok yay­gınlaşmıştır.
Çin’de Aiolos arpı gibi uçurtmalar vardır. Teller uçurtmanın kâğıdında açılan yarıklara gerilmiştir, böylece uçurtma havalanınca mü­zik çalar.

Aiolos arpı (yel arpı), adını Yunan rüzgâr tanrısı Aiolos’tan alır.

Değerlendirmek ister misiniz?

0 puanlar
Upvote Downvote

Yorumlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Loading…

0

Comments

0 comments

Arnavutluk hakkında bilmedikleriniz

Arpalar hiç bu kadar faydalı olmamıştı