in , , , ,

Arşimet; Dünya’yı yerinden oynata­yım

ARŞİMET ya da ARKHİMEDES (İÖ yakla­şık 287-212). Eski çağın en büyük matematik­çisi ve mucidi olan Arşimet Sicilya Adası’nda, bir Yunan kenti olan Siracusa’da doğdu. Öklit’in İÖ yaklaşık 300’de, Mısır’daki İsken­deriye’de kurduğu okulda öğrenim gördükten sonra Siracusa‘ya dönerek geometriyle uğraş­tı. Bilgisini günlük yaşamda karşılaştığı sorun­ların çözümüne uygulayarak, mühendisliği sağlam matematiksel temellere oturtan ilk bilim adamı olmuştur. Aynı zamanda astro­nomiyle de ilgilenen Arşimet, fizik ve mate­matik konulannda kitaplar da yazmıştır.

Araştırmalarının çoğunu, Siracusa Kralı II. Hieron’un hizmetindeyken gerçekleştiren Arşimet’in çalışmalarına ve buluşlarına ilişkin pek çok öykü anlatılır. Bunlardan en ünlüsü, kralın yeni tacının saf altından olup olmadığı­nı araştırmasıyla ilgili olandır. Öyküye göre, araştırmasını tacı parçalamadan yapmak zo­runda olan Arşimet bu konuda bir süre düşünmüş, ama sorunun yanıtını ancak bir gün hamama gittiğinde bulabilmiştir. Yıkan­mak üzere havuza girdiğinde suyun taştığına dikkat eden Arşimet, o anda çözümü buldu­ğunu anlar. Hamamdan dışarı fırlayıp “Evreka! Evreka!” (Yunanca “buldum”) diye bağırarak caddelerde koşmaya başlar. Arşimet‘e göre, eğer taç saf altından yapılmışsa, mekânda aynı ağırlıktaki saf altın kadar yer kaplaması gerekiyordu. Taç ve aynı ağırlıkta­ki altın sırayla su dolu bir kaba konuldukla­rında, taşıracaklan suyun miktarı ya da hacmi eşit olmalıydı. Arşimet yaptığı deneyin so­nunda bu miktarların eşit olmadığını belirle­di; kral aldatılmıştı. Bu basit deneyle Arşimet cisimlerin göreli yoğunluklarını keşfetti.
Ayrıca kaldıraç yasasını da ortaya koyan Arşimet, ağır bir cismin, ağırlık merkezine uygulanacak bir kuvvetle yerinden oynatılabi­leceğini gösterdi. Onun, “Bana bir dayanak noktası gösterin, Dünya’yı yerinden oynata­yım” dediği de söylentiler arasındadır. Alçak bir yerden yükseğe su çıkarmaya yarayan “Arşimet burgusu” adlı aygıt, Mısır gibi sıcak ve kurak ülkelerde hâlâ sulama amacıyla kullanılır.

Arşimet, Roma ve Kartaca arasındaki uzun ve acılı bir savaş döneminde yaşadı. Kral Hieron‘un Kartacalılar’ı desteklemesi üzeri­ne, İÖ 214’te Claudius Marcellus komutasın­daki Roma ordusu Siracusa’yı kuşattı. Arşi­met birçok savaş aracı yaparak kralın kuşat­maya karşı koymasında yardımcı oldu. Bir söylentiye göre, Arşimet dev aynalar yardımıy­la güneş ışınlarını Roma gemilerinin yelken­lerine odaklayarak onları yakmıştır. Düşma­na çok iri taşlar fırlatabilen büyük bir mancı­nık yaptığı da söylenir. Sonunda İÖ 212’de Marcellus Siracusa’yı ele geçirdi; Arşimet ise Romalı bir asker tarafından öldürüldü.


Bir küre ile bu küreyi çevreleyen silindirin yüzeyleri ve hacimleri arasındaki ilişkiyi ilk kez ortaya koyduğu için, Arşimet‘in mezarı silindir içine yerleştirilmiş bir küreyle işaret­lenmiştir. En büyük yapıtını geometri alanın­da veren Arşimet, büyük bir zekâ ürünü olan mekanik buluşlarım önemsememiştir.

Arşimet burgusunda sürekli dönen sarmal bir şerit suyun boruda yükselmesini sağlar. Bazı sıcak ülkelerde çiftçiler yeraltı sularını tarlalarına akıtmak için hâlâ bu aygıtı kullanırlar.

Değerlendirmek ister misiniz?

0 puanlar
Upvote Downvote

Yorumlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Loading…

0

Comments

0 comments

Kimyasal silahtan Sinek ilacı yapmak

Tazılarını genç ada­ma saldırtıp, onu parçalatmış